Þjóðbrók

Þjóðfræði við Háskóla Íslands
Hér eru svör við algengum spurningum og upplýsingar um þjóðfræðinám við Háskóla Íslands. Ef þinni spurningu er ekki svarað hér getur þú sent okkur hana á thjodbrok@hi.is.

Námsskeið í þjóðfræði veturinn 2006-2007.
Nánari lýsing á námsskeiðum sem í boði eru veturinn 2006-2007.

Langar þig að læra þjóðfræði?

Hvað er þjóðfræði?
Þjóðfræði er vísindagrein sem fæst við rannsóknir þjóðmenningar. Í þjóðfræðiheitinu felst tvennt. Annars vegar fræðin um þjóðina: heimildir og hugmyndir um þann þjóðfélagshóp sem rannsókn snýst um hverju sinni, líf hennar og starf, kosti og kjör. Hins vegar felst í heitinu fræði þjóðarinnar: sá fróðleikur sem dreginn hefur verið saman á liðinni tíð með hverri þjóð og lifað sem hluti af menningu hennar og borist kynslóða á milli. Þjóðfræðinni má skipta í þrjú meginsvið.

Þjóðsagnafræði: Beinir sjónum að þjóðsögum og sögnum, goðsögum, vísum, gátum, skrýtlum, söngvum og öðru frásagnarefni sem borist hefur frá manni til manns í munnlegri geymd.

Þjóðlífsfræði: Snýst um félagslegan þátt menningarinnar. Þar beinist rannsókn að samfélagi liðins tíma eða samtíma, mannlegum samskiptum, siðum, venjum, kostum og kjörum kynslóðanna.

Þjóðháttafræði: Tekur til verkmenningar, húsagerðar, handiðnar, matargerðar, klæðaburðar og annarra þátta efnislegrar menningar.

Hvaða forkröfur eru gerðar til að hefja nám í þjóðfræði?
Til þess að hefja nám í þjóðfræði eru gerðar kröfur til stúdents að hann hafi lokið stúdentsprófi eða sambærilegu prófi frá erlendum skóla.

Hvernig er námið upp byggt?
Þjóðfræðin er yfirgripsmikil grein sem í raun tengist mörgum öðrum greinum innan Háskólans. Í þjóðfræðináminu eru kynnt grundvallaratriði þjóðfræðinnar, rakin rannsóknarsagan og gerð grein fyrir rannsóknaraðferðum. Fjallað er um lífshætti, trú og siði í ljósi samfélagsskipunar og ytri kjara á hverjum tíma.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og norrænar goðsögur teknar sérstaklega til athugnar á samanburðargrundvelli. Fengist er við þjóðtrúna sérstaklega í tengslum við samhengið, kirkjuna og aðrar ríkjandi stofngerðir.

Þjóðsögur, sagnir og aðrar greinar munnlegs frásagnarefnis eru gaumgæfðar með tilliti til þess samfélags sem þær lifa í. Sérstakri athygli er beint að skandínavísku þjóðfræðiefni og leitast við að skoða íslenskar sagnir, siði og trú í alþjóðlegu samhengi. Lögmál og lífsskilyrði munnlegrar hefðar eru tekin fyrir og rætt um áhrif hennar allt aftur í Eddukvæði og íslenskar fornsögur.

Gefið er yfirlit yfir daglegt líf fólks fyrr á öldum til sjávar og sveita. Fjallað er um húsakost, atvinnuhætti, klæðnað, fjölskyldulíf og sérstaklega er hugað að matargerð fyrri tíma. Þá er dregið fram hvernig mismunandi rannsóknir á margbreytilegum vettvangi þjóðfræðinnar tengjast innbyrðis.

Nemendum gefst kost á því að stunda skiptinám og er víða að finna afbragðs þjóðfræðideildir við erlenda háskóla. Meðal þeirra borga sem mögulega væri hægt að stunda nám í eru Edinborg, Bergen, Kaupmannahöfn, Dublin, Osló, Abo (Turku) o.f.l. Auk þess er þjóðfræðideild Háskóla Íslands með sérstakan skiptinemasamning við háskólana í Cork og Dublin á Írlandi.

Eru kennslubækurnar allar á ensku?
Megnið af námsefni í þjóðfræði er á ensku. Nokkrar greinar og bækur eru á íslensku, dönsku, norsku, sænsku og þýsku. Þó bækurnar séu á á erlendum tungum eru þær flestar auðlesnar og skemmtilegar.

Hver er námstími til BA-prófs?
Miðað er við að stúdent í námi til B.A.-prófs í þjóðfræði geti lokið námi sínu á þremur árum. Hann skal þó hafa lokið prófi eigi síðar en fimm árum eftir skráningu. Hægt er að sækja um undanþágu frá þessum tímamörkum ef veikindum eða öðrum gildum ástæðum er til að dreifa.

Hversu margir byrja að meðaltali á haustin, og hversu margir halda áfram eftir fyrsta misserið?
Mjög mismunandi er hversu margir byrja í þjóðfræði á haustin, enda fer greinin ört vaxandi. Lítið brottfall er í þjóðfræði og hlýtur það að vera til marks um það hversu skemmtilegt og gefandi námið er.

Hvar og hvernig fer kennsla í þjóðfræði fram?
Þjóðfræði er kennd í hinum ýmsu byggingum háskólasvæðisins, að mestu þó í Odda, Árnagarði og Aðalbyggingu. Oddi er heimabygging nemenda í Félagsvísindadeild. Kennslan fer oftast fram með fyrirlestrum og umræðutímum.

Hvernig er félagslífið?
Í þjóðfræðinni er lögð áhersla á mannlegan þátt námsins. Mörg námsskeið bjóða upp á fjörugar umræður auk þess sem skilningur verður meiri á efninu ef fólk ræðir það sín á milli. Því getur verið mjög gott að þekkja samnemendur sína en góð leið til þess að kynnast þeim er að taka virkan þátt í félagslífinu.

Nemendafélag þjóðfræðinema heitir Þjóðbrók er með virkari nemendafélögum innan háskólans. Félagið stendur reglulega fyrir skemmtilegum viðburðum, s.s. kaffihúsakvöldum, videokvöldum, spilakvöldum, partýum o.s.frv. Ekki má gleyma vísindaferðunum sem eru nauðsynlegur hluti af lífi hvers háskólanema. Reynt er að fara a.m.k. einu sinni á ári í dags ferð út á land. Stærsti atburður ársins er þorrablótið þar sem þjóðfræðinemar, kennarar þeirra og makar koma saman, snæða þjóðlegan mat og dasa íslenska þjóðdansa. Rit þjóðfræðinema heitir Slæðingur.

Líf að loknu námi

Hvað get ég gert að loknu námi í þjóðfræði?
Nám í þjóðfræði á það sammerkt með öðru akademísku námi að koma mönnum til góða hvað sem þeir taka sér fyrir hendur að því loknu. Enn sem komið er hefur lítið reynt á atvinnumöguleika brautskráðra þjóðfræðinga hér á landi vegna þess hve greinin er ný af nálinni. Af sömu ástæðu má heita að Ísland sé óplægður akur fyrir þjóðfræðirannsóknir. Ógrynni áhugaverðra verkefna bíða hér rannsóknar og má búast við miklum umsvifum þjóðfræðinga á þessum vettvangi á komandi árum.

Fjölmargt fleira kemur til greina en fræðistörf. Á Norðurlöndunum hefur þjóðháttamenntað fólk um langa hríð starfað að safnamálum og þá leið hafa sumir þjóðfræðingar hérlendis farið að námi loknu. Aðrir hafa unnið að undirbúningi og uppsetningu safna og sýninga, hönnun og hugmyndavinnu.

Kennslustörf eru einn af þeim kostum sem eru fyrir hendi. Nú þegar er boðið upp á þjóðfræðikennslu í nokkrum íslenskum framhaldsskólum og væntanlega mun vegur greinarinnar vaxa með fjölgun þjóðfræðinga. Þjóðfræðimenntun er auk þess gagnleg á mörgum sviðum menningarstarfsemi, t.d. við útgáfumál, ritstörf og fjölmiðla.

Þess utan býður þjóðfræðinám upp á geysilega möguleika í allri ferðaþjónustu og kynningu á landi og þjóð, enda hafa útskrifaðir þjóðfræðingar þegar haslað sér völl á sviði menningartengdar ferðaþjónustu.

Þjóðfræðingar með BA-gráðu frá Háskóla Íslands hafa unnið í öllum þeim starfsgreinum sem hér eru nefndar og jafnvel stofnað og rekið fyrirtæki á sínu sviði. Nokkrir hafa lagt land undir fót og farið utan í framhaldsnám í greininni, m.a. til Norðurlanda og Bandaríkjanna. Eins og ávallt þarf að hafa hugfast að það er undir hverjum og einum komið hvernig menn nýta nám sitt, hæfileika og reynslu.

Upplýsingar til nemenda

Hvar finn ég leturgerðir með sértáknum eins og birtast t.d. í fornsögum?
Stofnun Árna Magnússonar hefur útbúið leturgerðir sem heita Reykjavík_Times og Akureyri Times. Þar má finna sértákn sem geta komið að góðum notum. Hægri smellið á tenglana og veljið skrána. Færið skrárnar síðan í leturefnisskrá tölvunnar (My Computer => Local Disk => Windows => Fonts)

Hvert er hlutverk skorarfulltrúa?
Nemendur í þjóðfræði eiga tvo fulltrúa á skorarfundum mannfræði- og þjóðfræðiskorar. Skorarfulltrúar fara með mál þjóðfræðinema á fundunum og gæta hagsmuna þeirra þar. Þeir sjá jafnframt um að koma á framfæri athugasemdum og kvörtunum nemenda varðandi nám eða framferði kennara.

Hlutverk skorarfulltrúa er einnig fólgið í að miðla reynslu sinni af náminu. Þeir geta veitt ábendingar um einstök námskeið og mismunandi áherslur kennara, til dæmis um yfirferð, lesbyrði og námsmat. Ábendingar eldri nema geta einnig komið nýnemum sér vel, til dæmis með því að sýna hvernig námskeiðin tengjast innbyrðis eða bara að svara spurningum um einföld atriði sem að oft virðast flókin í byrjun. Kynning námsins út á við, þá helst á hinni árlegu námskynningu , kemur einnig í hlut skorarfulltrúa.
Siðareglur skorarfulltrúa byggjast á trúnaði og jafningjasambandi. Hver skorarfulltrúi gengst undir þagnaskyldu sem er sama eðlis og þagnarskylda námsráðgjafa og starfsfólks heilbrigðisstofnanna.